xxxxxxxx

Galeria portretów


Na pierwszym piętrze w korytarzach okalających wewnętrzny dziedziniec umieszczona jest galeria portretów. Dzieli się na:
Portret trumienny – specyficzny, nigdzie poza kulturą polską nie występujący typ portretu, związany był z sarmackim obyczajem pogrzebowym od końca XVI do końca XVIII wieku. Malowany z reguły olejem na blasze, miał kształt sześcio- lub ośmioboku, co odpowiadało przekrojowi trumny. Umieszczany u wezgłowia trumny leżącej na katafalku, po to by on sam mógł „brać udział” w uroczystościach. Po uroczystościach pogrzebowych zawieszany był w kościele, którego zmarły był dobrodziejem, albo w kościelnej krypcie. Portrety trumienne malowane były najczęściej przez miejscowych malarzy cechowych, dlatego zwykle są anonimowe i nie zawsze najwyższych lotów artystycznych. Ukazują zmarłego w popiersiu, w paradnym stroju, nierzadko z biżuterią lub odznaczeniami. Cechuje je brak światłocienia, przeszywający wyraz oczu patrzących prosto na widza i silna ekspresja uzyskiwana przez dosadną charakterystykę twarzy graniczącą z deformacją.

Apogeum rozwoju portretów trumiennych przypada na okres około 1650 – 1700. W całej Polsce zachowało się ich ponad 1000. Nasze Muzeum posiada 33 portrety z lat 1646 – 1754. W galerii umieszczono 21 obrazów. Tylko część z nich jest anonimowa. Większość to postacie znane z imienia i nazwiska oraz miejscowości, z której pochodzili (np. Bartłomiej Lambrecht, Andrzej Lisiecki, Michał Bułakowski, Kazimierz Piliński, Dorota Ossowska, I. Zawadzka).
Nieco odmienną funkcję i charakter miały w przeszłości tablice epitafijne. Choć kształt portretów jest taki sam, jak w przypadku portretu trumiennego, to umieszczanie ich wraz z tablicami herbowymi i inskrypcjami określającymi pełnione przez nich funkcje i godności na ozdobnie uformowanych tablicach, zmieniało ich zadanie. Dzięki takiemu zabiegowi stawały się pomnikiem upamiętniającym zmarłego, a nie tylko wizerunkiem zmarłego.
W galerii przykładem takich tablic są: epitafia rodziny Choińskich z Golejewka (Dawida, Mikołaja, Hieronima i Róży), epitafium Adama Pawłowskiego czy Ewy Szczanieckiej.

Portret reprezentacyjny i prywatny – czyli taki, na którym ukazany jest ktoś z godnością, powagą, w eleganckim stroju zaznaczającym jego status ekonomiczny, pozycję i sprawowane funkcje lub przeciwnie, w stroju codziennym, nieoficjalnym, z ulubionym przedmiotem lub zwierzęciem, bardziej malowany z chęcią zaznaczenia osobowości niż statusu społecznego.

Wybrane do galerii postacie to w większości osoby historyczne żyjące i działające w Polsce, mniej lub bardziej zasłużone dla kraju (biskupi Antoni Okęcki, Stanisław Grabowski, Wojciech Tolibowski, król August II Mocny, Stanisław Małachowski, Wojciech Opaliński, Kazimierz Poniatowski, gen. Piotr Szembek, Wiktoria z Lubowidzkich – Niemojewska, Janina z Dzieżków Malczewska, Krasicka, Agnieszka Kossowska, Józefa Szułdrzyńska, Helena Cichowicz). Portrety te ułożone zostały chronologicznie, ukazując, jak na przestrzeni trzech stuleci, wśród dostojników świeckich i duchownych, wśród ziemiaństwa i mieszczan zmieniała się moda – w co się ubierano, co było ładne, co cenne.

Scenariusz ekspozycji i projekt aranżacji – Ryszard Gulczyński, Aleksandra Pudelska.


Galeria zdjęć