Start Wystawy czasowe - KAROL MONDRAL - twórczość graficzna

- KAROL  MONDRAL  - 
Twórczość  graficzna  między  Paryżem,   Bydgoszczą   a   Poznaniem -

wernisaż:   9. 08.  godz. 17.00

wystawa : 9. 08 - 14. 09. 2013 r.

Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć

 

Po premierowej edycji wystawy monograficznej Karola Mondrala w Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy (18 kwietnia – 26 maja 2013) prezentujemy ekspozycję w poznańskim Muzeum Archidiecezjalnym (9 sierpnia – 14 września 2013), aby później przedstawić sylwetkę artysty w Towarzystwie Historyczno-Literackim/Bibliotece Polskiej w Paryżu (22 października – 30 listopada 2013). Tym samym podążamy śladami Mondrala, który swoje życie i twórczość związał z trzema miastami i środowiskami artystycznymi – Paryżem, Bydgoszczą i Poznaniem.

Karol Mondral jest artystą obecnym w sztuce polskiej, ale zapomnianym. Po ponad 50 latach od ostatniej wystawy monograficznej (1959) pragniemy zaprezentować twórczość tego grafika i malarza w nowej, pełniejszej odsłonie. Z rozproszonych w polskich zbiorach zespołów rycin, wzbogaconych planszami z największej kolekcji autorskiej, przechowywanej w Towarzystwie Historyczno-Literackim/Bibliotece Polskiej w Paryżu przygotowaliśmy reprezentatywny wybór prac – zarówno tych znanych i nagradzanych, jak i tych nie wystawianych od lat dwudziestych poprzedniego stulecia.

Mondral, uczeń warszawskiej Szkoły Rysunkowej Wojciecha Gersona, student Kursu malarstwa w pracowni Leona Wyczółkowskiego na krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, wyjechał w 1909 roku do Paryża, aby tam samodzielnie zgłębiać tajniki sztuki graficznej. Nie do końca zaplanował 13-letni pobyt we Francji, który z perspektywy okazał się najbardziej twórczym etapem w jego artystycznej biografii. W Paryżu, mieszkając w słynnej La Ruche, włączył się aktywnie w działalność Towarzystwa Artystów Polskich, prezentując swoje grafiki na wielu wystawach. Liczne podróże po Francji oraz wyjazdy do Anglii i Szwajcarii dostarczały artyście inspiracji do graficznych i malarskich dzieł. Powrót do Polski i osiedlenie się artysty w Bydgoszczy pod koniec 1921 r. wyznaczył nowy etap w jego artystycznej biografii, etap poświęcony przede wszystkim pracy pedagogicznej w szkolnictwie artystycznym, w bydgoskich – Państwowej Szkole Przemysłu Artystycznego i Państwowej Szkole Przemysłowej (1922-1931), a następnie w poznańskiej Państwowej Szkole Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego. Mondral, tworzący od podstaw programy nauczania w zakresie sztuki graficznej, ceniony był jako znakomity profesor, wychowawca kolejnych pokoleń artystów. Mieszkając w Bydgoszczy artysta uczestniczył w życiu kulturalnym miasta, wpływając na kształtujące się środowisko artystyczne. Widoki paryskich budowli zastąpiły malownicze ujęcia bydgoskiej Wenecji i tutejszych kościołów, a rodzajowe ujęcia z Bretanii – nadmorska Karwia. W „okresie poznańskim” powstały graficzne cykle widoków gnieźnieńskich i krzemienieckich. O wysokiej wartości sztuki graficznej Mondrala – obok bogatej tematyki i zróżnicowanych inspiracji stylistycznych – decydują nieustanne poszukiwania warsztatowe. Zafascynowany akwafortą i suchą igłą, nie poprzestał na eksperymentach w zakresie technik metalowych. W 1916 r. jako jeden z pierwszych polskich grafików podjął drzeworyt, zarówno w wersji czarno-białej, jak i barwnej.

W artystycznej biografii Mondrala – grafika wyraźnie rysuje się podział na trzy zasadnicze etapy, wyznaczone wieloletnimi pobytami w Paryżu, Bydgoszczy i Poznaniu, w latach 1909-1939. Mniej istotny w twórczości jest warszawski okres młodzieńczy i krótki pobyt w Krakowie, lata okupacji spędzone także w stolicy i okres powojenny w Poznaniu, kiedy artysta kontynuując pracę pedagogiczną wykonał niewiele prac graficznych, skupiając się na malarstwie. Graficzną twórczość Mondrala kształtują dwa zasadnicze czynniki – zobrazowanie wrażeń wypływających z otaczającej rzeczywistości i pragnienie utrwalenia tych doznań w zmieniających się formach i podejmowanych kolejno technikach. Wyobraźnię artysty pobudzała zwłaszcza malownicza, często zabytkowa architektura i przyroda, tym tematom pozostał wierny od genezy swej twórczości aż po ostatnie ryciny. Architektura najczęściej występuje w relacji z naturą, rzadko samodzielnie, artystę szczególnie zajmuje współistnienie kształtów stworzonych ludzką ręką z formami natury. Widoki architektoniczne ożywia sztafaż w postaci ludzkich sylwetek, często z włączeniem scen rodzajowych, obecnych na różnych planach kompozycji, nieraz wręcz zminimalizowanych.

Widoki samodzielnego pejzażu w grafice Mondrala rozpoczęły studia drzew, pojedynczych lub ujmowanych w grupach. Krajobrazy i drzewa z „okresu paryskiego” stanowiły rodzaj preludium do późniejszych cykli przedstawiających drzewa i fragmenty lasu. Odrębnym rodzajem krajobrazu są widoki morza, ujmujące jedynie płaszczyznę tafli wody, czasami dzielonej skałami, pozbawione ingerencji i obecności człowieka. Wątkiem tematycznym związanym z przyrodą są kwiaty, pojawiające się w grafice jako motyw wkomponowany do portretów, scen rodzajowych we wnętrzu lub ujmowanych jako samodzielna scena – graficzne studium rośliny. Jednym z najobszerniejszych tematów w twórczości Mondrala są portrety, wśród których wyróżnia się kilka zespołów. Specyficzną, intymną grupę tworzą autoportrety oraz wizerunki żony i córki Camilli. Niektóre z tych rycin, o rozbudowanej narracji, przybliżają codzienne życie i pracę grafika. Spoza kręgu najbliższych osób portretował przyjaciół, najczęściej artystów oraz osoby zamawiające swoje podobizny. Odmiennym zespołem są portrety wybranych grup społeczno-zawodowych – rybaków i wieśniaków, poznawanych podczas podróży. Ten wątek, podjęty w „okresie paryskim”, występuje także w późniejszej twórczości. Współczesnym portretom-typom towarzyszą wizerunki osób nierealnych, stanowiące uogólnienia polskich typów ludowych. W nurcie portretowym umiejscowić należy nieliczne w twórczości Mondrala akty, w większości przedstawiające żonę i traktowane osobiście. Tematyka rodzajowa, stanowiąca samodzielne przedstawienie, pojawia się dosyć rzadko w grafice artysty i najczęściej inspirowana jest określoną scenerią otoczenia. Pewnym wyjątkiem są prace poświęcone rodzinie oraz ryciny przybliżające codzienne życie bretońskich rybaków. Najmniej miejsca w grafice Mondrala zajmują sceny symboliczne, alegoryczne i religijne, obecne we wczesnej fazie twórczości, później ujawniające się jedynie w formie mniej czytelnych wątków.

Mondral – podobnie jak wielu artystów jego pokolenia – podczas wojny stracił znaczną część artystycznego dorobku. Do ekspozycji zostały włączone nieliczne zachowane obrazy i rysunki oraz jedyny znany przykład pracy z zakresu rzeźby – medalion z wizerunkiem żony.

Namiastkę zobrazowania warsztatu graficznego stanowią dwustronne rysunki-kalki do grafik, rysunki koncepcyjne, odbitki stanowe do wielobarwnego drzeworytu, wersje kolorystyczne grafik zrealizowanych w technikach metalowych, matryce – klocki i płyty metalowe, narzędzia z charakterystycznym wiązanym monogramem artysty, a także „koperty” do przechowywania matryc z nadrukiem. Wystawę wzbogacają materiały biograficzne – fotografie, dokumenty, korespondencja, recenzje wystaw, fragmenty wspomnień Camilli Mondral – córki artysty oraz przedmioty o charakterze pamiątkowym.

Zaprezentowany na wystawie zespół około 300 prac Karola Mondrala pochodzi z największych kolekcji autorskich, przechowywanych w zbiorach muzealnych i bibliotecznych – w Towarzystwie Historyczno-Literackim/Bibliotece Polskiej w Paryżu, Muzeum im. Stanisława Fischera w Bochni, Muzeum Książąt Lubomirskich w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu, Muzeum Narodowym w Warszawie, Bibliotece Narodowej w Warszawie, Muzeum Narodowym w Poznaniu oraz Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie.

Ekspozycję wzbogacają obiekty z mniejszych kolekcji – Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. dr. Witolda Bełzy i Biblioteki Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy oraz Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Cennym uzupełnieniem są dzieła i materiały użyczone przez rodzinę, prywatnych kolekcjonerów i właścicieli. Na wystawie nie zabraknie także prac ze zbiorów własnych bydgoskiego Muzeum.

Wystawa została przygotowana przez Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy przy współpracy z Towarzystwem Historyczno-Literackim/Biblioteką Polską w Paryżu.

Barbara Chojnacka